تبریز

کلان‌شهر تبریز مرکز استان آذربایجان شرقی و همچنین مرکز شهرستان تبریز است. طبق آخرین سرشماری مرکز آمار ایران که در سال ۱۳۸۵ صورت گرفته‌است، این شهر با جمعیتی بالغ بر ۱٬۳۹۸٬۰۶۰ نفر، چهارمین شهر پرجمعیت ایران پس از شهرهای تهران، مشهد و اصفهان می‌باشد. طبق همین آمار تبریز در بین سال های 1375 تا 1385 خورشیدی پس از تهران، مهاجر پذیرترین شهر ایران بوده است. بیش ترین تعداد مهاجران از روستاها و شهرهای کوچک شمال غرب کشور، وارد این شهر شده اند. شهر تبریز به دلیل جای دادن بسیاری از کارخانجات بزرگ در خود دومین شهر بزرگ صنعتی در ایران پس از تهران محسوب می‌گردد. این شهر از شمال به کوه عینالی، از غرب به جلگه تبریز و از جنوب به دامنه‌های کوه سهند محدود شده و در منطقه‌ای به وسعت ۱۵۰ کیلومتر مربع گسترده شده‌است. تبریز پایتخت حکومت ایلخانان و صفویان و شهر ولی عهدنشین دودمان قاجار بوده‌است.

بازار

بازار تبریز بزرگ‌ترین بازار سرپوشیده جهان و یکی ازشاهکارهای معماری ایرانی است. این بازار در سال ۱۱۹۳ هجری قمری بر اثر زلزله با خاک یکسان شد، اما طولی نکشید که به همت مردم شهر بازسازی شد.
بازار تبریز هم اکنون به طول یک کیلومتر بزرگ‌ترین مجموعه به هم پیوسته و مسقف دنیاست و در سال ۱۳۵۴ در فهرست آثار ملی ثبت شده‌است.
طاق‌ها و گنبدهای مقرنس بلند آن، سازه‌های آجری به هم پیوسته، آرایش مغازه‌ها، کثرت تیمچه‌ها، وجود انواع مشاغل و تعداد زیادی مدرسه و مسجد که در کنار سرا‌های بازرگانی قرار گرفته‌اند، این بازار را نمونه‌ای عالی از محیط تجارت و زندگی اسلامی و شرقی ساخته‌است. سبك معماري، كثرت سراها و تيمچه ها و وجود تعدادي مدرسه و مسجد نيز به اين مجموعه اهميت و امتيازي خاص داده اند. از تاريخ بناي اوليه مجموعه بازار تبريز اطلاعي در دست نيست ليكن اكثر مورخين و جغرافي نويسان و جهانگردان اسلامي و خارجي كه از قرن چهارم هجري تا عهد قاجار از تبريز ديدن نموده اند اسناد مهم و مدارك ارزنده اي را درباره بازار و وضع بازرگاني تبريز ارائه داده اند. از مقدسي ـ ياقوت، ماركوپولو، ابن بطوطه، حمدالله مستوفي، كلاويخو، جان كارت رايت انگليسي، شاردن، جملي كاردي جهانگرد ايتاليايي و دهها سياح و مورخ ديگر مطالب جالب توجهي به جاي مانده كه دال بر اهميت مجموعه بازار در دوره هاي مختلف بوده است. وجود مدارس و مساجد تاريخي مهم و معروفي چون مسجد جامع، مدرسه حاج صفرعلي، مدرسه صادقيه در اين بازار نيز گواه بر پيشينه تاريخي اين مجموعه بنا مي باشد. بازار كنوني تبريز مربوط به اواخر زنديه (يعني بعد از زلزله اي كه در سال 1193 هجري قمري روي داد) و عصر قاجار مي باشد. در زمان عباس ميرزا كه تبريز وليعهد نشين و دارالسلطنه گرديد. سراها و تميمچه ها و بازارهاي عالي تازه اي احداث شد. بازار تبريز با طاقها و گنبدهاي بلند آجري شامل بازار امير، بازار كفاشان، راسته بازار، بازار حلاجان، يميني دوز بازار، راسته كهنه، بازار حاج محمد حسين، بازار مشير، بازار دلاله زن بزرگ، بازارچه صفي، بازار امير ابوالحسن سراي حاج رسول، سراي حاج ميرزا علي نقي، تيمچه و سراي شيخ كاظم، تيمچه حاج صفرعلي، تيمچه و دالان ميرزا شفيع، تيمچه ملك، ... كه به اختصار چند اثر اشاره مي شود. بازار تيمچه امير يكي از شاهكارهاي جالب معماري و با شكوه ترين تيمچه هاي بازار تبريز به حساب مي آيد. تيمچه حاج صفرعلي بنائي است معظم كه باني آن حاج صفرعلي خوئي بازرگان معروف معاصر فتحعلي شاه قاجار مي باشد. تيمچه مظفريه ـ تيمچه مظفريه نيز يكي از زيباترين بخشهاي بازار است كه حاج شيخ جعفر قزويني تاجر سرشناس دوره ناصرالدين شاه آن در سال 1305 ساخته بود و به مناسبت حضور مظفر الدين ميرزا وليعهد وقت دراين تيمچه به نام مظفريه نامگذاري كرد.
راسته‌های معروف بازار تبریز عبارت‌اند از: بازارامیر،پشت بازار امير ،اوچ تيمچه لر(سه تيمچه ها)، بازارکفاشان، بازار حرمخانه، راسته بازار، یمنی دوز بازار، بازار حلاجان، قیز بستی بازار، بازار سرا جان، راستهٔ کهنه یا قدیم، بازار کلاهدوزان، دلاله زن بازار، بازار صادقیه، بازارمسگران، بازار حاج محمد حسین، بازارمشیر، بازارچهٔ شتربان، بازار صفی، بازار میر ابوالحسن، بازار شیشه گر خانه، رنگلی بازارچه (بازارچهٔ رنگی) و بازارچهٔ خیابان، کشمشچی بازار، ایکی قاپیلی (دودری)، دله زن.
بزرگ‌ترین گنبد این بازار، گنبد تیمچهٔ مظفریه‌است.
در همهٔ این بازارها تیمچه‌ها و سرای‌ها و چهارسوهایی هست که حجره‌ها و مغازه‌های آنها مرکز عمده فروشی اجناس گوناگون داخلی و خارجی است.